Bir kafenin kasasının yanında A4 kâğıda basılı bir levha: "Alerjen bilgisi için personelimize danışabilirsiniz." İyi niyetli bir cümle, ama bilgiyi değil bilgiye giden yolu gösteriyor. Yönetmelik ise alerjen bilgisinin kendisinin, sipariş verilmeden önce görülebilir olmasını istiyor.
Menüde alerjen bildirimi, restoran, kafe ve pastanelerde 1 Ocak 2020'den beri zorunlu. 2026'da yeni olan şey alerjen değil; menüye bileşen listesi ve kalori bilgisinin de eklenmesi ve bunun için kademeli bir takvim. Bu yazı üç soruyu kapatıyor: kapsamda mısınız, menüye tam olarak ne yazmalısınız ve hangi tarihe kadar.
Özetle
- Toplu tüketim yerlerinde alerjen bildirimi 1 Ocak 2020'den itibaren zorunlu; dayanak Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (RG 26.01.2017, 29960 mükerrer).
- Bildirilmesi zorunlu 14 alerjen grubu Yönetmelik'in Ek-1'inde sayılıyor; menüde bu adlarla ve ayrışan biçimde yazılıyor.
- "Personele danışın" levhası bildirim sayılmaz; bilgi menüde, panoda, yazı tahtasında ya da karekodun ucunda görünür olmalı.
- 6 Nisan 2024 tarihli değişiklik Kılavuz'u bağlayıcı yaptı; Kılavuz'un 10 Mart 2026 tarihli 2. revizyonu bileşen ve enerji bildirimini ekledi.
- Kademeli takvim: ulusal zincirler 1 Temmuz 2026, aynı ilde üç ve üzeri şube 31 Aralık 2026, diğer işletmeler bileşen için 31 Aralık 2026, kalori için 31 Aralık 2027.
- Paket servis ve platform siparişi kapsam dışı değil; bilgi satın alma tamamlanmadan önce sunuluyor.
Menüde alerjen bildirimi zorunlu mu?
Evet, altı yıldır zorunlu. Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği alerjen bilgisini zorunlu bilgiler arasında sayıyor (madde 9/1-c). Toplu tüketim yerlerinde sunulan gıdalar da kapsamda (madde 2/3). Hazır ambalajlı olmayan gıdada bu bilgi, satın alan kişinin görebileceği bir yerde bulundurulur ya da gıdayla birlikte sunulur (madde 16/3-b).
Tarım ve Orman Bakanlığı'nın alerjen bildirimi sayfası uygulamayı netleştiriyor: toplu tüketim yerlerinde alerjen bilgisi 1 Ocak 2020'den itibaren son tüketiciye sunulmak zorunda. Bildirim menüde, afişte, bilgilendirme panosunda veya yazı tahtasında yapılır. Amaç, alerjisi olan müşterinin sipariş vermeden önce bilgilenmesi.
Sözlü bilgilendirme tek başına yetmez. Yönetmelik "talep edilmesi hâlinde" bilgilendirmeyi görünür bildirimin yerine değil yanına koymuş (madde 16/3-c). Müşteri sormadan bilgi orada olmalı.
Hangi işletmeler kapsamda?
Toplu tüketim yeri, Yönetmelik'in tanımıyla, gıdanın tüketime hazır hâle getirildiği ve tüketilmek üzere son tüketiciye sunulduğu; mobil araçlar veya sabit veya hareketli tezgâhlar da dâhil olmak üzere hazır yemek hizmeti veren restoranlar, kantinler, okullar ve hastaneler gibi işletmelerdir.
Tanımdaki "gibi" kelimesi listeyi açık bırakıyor. Kafe, pastane, büfe, lokanta, catering firması, yemek kamyonu, hepsi içeride. Ölçek eşiği yok: tek şubeli bir pilavcı da ulusal bir zincir de aynı yükümlülüğü taşır. Fark yalnızca 2026'daki yeni yükümlülüklerin takviminde.
Paket servis ve platform siparişi de kapsamda. Yönetmelik, uzaktan iletişim araçlarıyla satılan gıdalarda zorunlu bilgilerin satın alma tamamlanmadan önce sunulmasını istiyor. Bunu toplu tüketim yerleri için ayrıca söylüyor (madde 17). Kılavuz'un 43.5 maddesi daha da açık. Toplu tüketim yerlerinin mesafeli satışla sunduğu gıdalarda bileşen ve enerji bilgisi satın alma aşamasında verilir. Yemeksepeti veya Trendyol Go menünüzdeki ürün açıklaması, masadaki menüyle aynı alerjen bilgisini taşımalı. Bu kanallardaki sipariş başına kârı görmek için kârlılık hesaplayıcımızı kullanabilirsiniz; alerjen satırı eklemek o hesabı değiştirmez, eksik bırakmak değiştirir.
Bildirilmesi zorunlu 14 alerjen hangileri?
Yönetmelik'in Ek-1 listesi 14 madde veya ürün grubunu sayıyor. Menüde bu adlar kullanılır; "kuruyemiş" gibi genel bir kelime "sert kabuklu meyveler" grubunun yerini tutmaz.
| Ek-1 grubu | Restoran mutfağında tipik kaynağı |
|---|---|
| Gluten içeren tahıllar (buğday, çavdar, arpa, yulaf) | Ekmek, makarna, un, bulgur, galeta unu |
| Kabuklular | Karides, yengeç, ıstakoz |
| Yumurta | Mayonez, hamur işleri, bazı soslar |
| Balık | Balık yemekleri, balık sosu, bazı salata sosları |
| Yerfıstığı | Soslar, tatlılar, kaplamalar |
| Soya fasulyesi | Soya sosu, bazı bitkisel etler |
| Süt (laktoz dâhil) | Peynir, tereyağı, krema, yoğurt, sütlü tatlı |
| Sert kabuklu meyveler (badem, fındık, ceviz, kaju, antep fıstığı ve diğerleri) | Baklava, pesto, kaplamalar, bazı tatlılar |
| Kereviz | Çorba, et suyu, bazı salatalar |
| Hardal | Hardal sosu, bazı turşular ve marinasyonlar |
| Susam tohumu | Simit, tahin, humus, bazı ekmekler |
| Kükürt dioksit ve sülfitler (10 mg/kg veya 10 mg/L üzeri) | Kuru meyve, bazı şaraplar ve sirkeler |
| Acı bakla | Bazı un karışımları ve glutensiz ürünler |
| Yumuşakçalar | Midye, kalamar, ahtapot |
Sağ sütun mevzuat metni değil, mutfakta arama yaparken bakılacak yerlerin listesi. Asıl kaynak kendi reçeteniz ve tedarikçi etiketiniz.
2026'da ne değişiyor?
Alerjen değil, bileşen ve enerji ekleniyor. 6 Nisan 2024 tarihli ve 32512 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklik iki şey yaptı. Yönetmelik'e "gıda işletmecileri kılavuzlarda yer alan hükümlere de uymak zorundadır" fıkrasını ekledi (madde 48/3). Değişikliklere uyum için de 31 Aralık 2026 tarihini koydu (geçici madde 3).
Bakanlık 13 Mart 2026'da Kılavuz güncellemesini duyurdu. Kılavuz ilk kez 26 Kasım 2024'te yayımlandı. 10 Mart 2026 tarihli 2. revizyon, toplu tüketim yerlerinde bileşen, alerjen ve enerji bildirimini düzenleyen 41.3, 41.4 ve 41.5 maddelerini ekledi. Uyum sürelerini 47. madde veriyor. Bildirim araçları olarak menü, yazı tahtası, broşür, karekod ve dijital ekran sayılıyor.
Kalori için Kılavuz porsiyon toplamını yeterli görüyor; bileşen bileşen enerji yazmak gerekmiyor. Ortalama değerler için Bakanlığın TURKOMP veri tabanı gösteriliyor. Kılavuz'daki örnekte bir porsiyon et yemeği dokuz bileşeniyle 312 kcal olarak hesaplanmış.
Kılavuz'un 47. maddesindeki takvim şöyle:
| İşletme türü | Son tarih |
|---|---|
| Ulusal çapta zincir şeklinde faaliyet gösterenler (47.1) | 1 Temmuz 2026 |
| Yalnızca bulunduğu ilde üç ve üzeri şubesi olanlar (47.2) | 31 Aralık 2026 |
| Diğer tüm işletmeler, bileşen bildirimi (47.3) | 31 Aralık 2026 |
| Diğer tüm işletmeler, enerji (kalori) bildirimi (47.3) | 31 Aralık 2027 |
Tek şubeli bir işletmeyseniz elinizde bileşen için üç aydan biraz fazla, kalori için bir yıl üç ay var. Alerjen içinse süre yok; o yükümlülük 2020'de başladı.
Alerjen bilgisi menüde nasıl gösterilir?
Ürünün yanında, Ek-1'deki adıyla ve diğer metinden ayrışan biçimde. Yönetmelik'in 24. maddesi iki durum tanımlıyor. Bileşen listesi varsa alerjen adları punto, stil veya arka plan rengiyle vurgulanır. Bileşen listesi yoksa alerjenler "içerir" kelimesiyle yazılır. Kılavuz'un 41.5 maddesi bunu toplu tüketim yerleri için tekrarlıyor ve listeyi genişletiyor. Gıdanın adıyla birlikte alerjen, alkol ve domuz kaynaklı bileşen bilgisi de vurgulanarak verilir.
Menüye kopyalanabilecek biçim şu: İçerir: gluten (buğday), süt, yumurta. Ürün adının hemen altına, fiyatla aynı puntoda.
Sayı veya simgeyle kodlama da yaygın: her ürünün yanına 1'den 14'e numaralar, menünün altına anahtar. Bu yöntemde anahtar her sayfada görünmeli; müşteri numarayı görüp anlamını başka sayfada aramak zorunda kalırsa amaç kaçıyor. Karekodlu menüde iki şart var. Bilgi karekodun ucunda gerçekten bulunmalı; ürün sayfasında alerjen satırı yoksa karekod bildirim sayılmaz. Kılavuz'un 41.4 maddesi ikinci şartı ekliyor. Bilgiye karekodla ulaşılabildiği masada yazılı olmalı; karekod okutacak cihazı olmayan müşteriye bilginin talep hâlinde verileceği de aynı yerde belirtilmeli.
Listenin yetmediği bir yer var. Menüdeki alerjen satırı reçeteyle birebir eşleşmiyorsa, ya da tedarikçi galeta ununu değiştirdiğinde kimse listeye bakmıyorsa, liste doğru bilgi vermez, yanlış güven verir. Fritözde karides ve patates aynı yağda pişiyorsa "kabuklular" satırı yalnızca karides tabağında durmaz. Yükümlülük menüde görünür ama mutfakta başlar.
Uymazsanız ne olur?
Denetim yetkisi Tarım ve Orman Bakanlığı il müdürlüklerinde. Etiketleme ve bilgilendirme aykırılıkları 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun 40. maddesi kapsamında idari para cezasına bağlı. Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranıyla artıyor; güncel tabloyu Bakanlık yayımlıyor.
Ceza, riskin küçük tarafı. Fıstık alerjisi olan bir müşterinin bilgi bulamadığı için yaşadığı reaksiyon işletmenin hukuki sorumluluğunu doğurur. Daha sessiz maliyet yorumlarda çıkar: "içinde ceviz varmış, söylemediler" cümlesi puanı düşürür ve puan platform sıralamasını doğrudan etkiler.
Bu, erişilebilirlik zorunluluğunda gördüğümüz desenin aynısı: önce yalnızca uyum maddesi gibi duruyor, sonra kurumsal müşterinin tedarikçi formunda bir satıra ve tüketicinin seçim ölçütüne dönüşüyor.
Nereden başlamalı?
Beş adım, çoğu bir hafta sonunda biter.
- Reçete envanteri çıkarın: her ürün için malzeme listesi ve tedarikçi etiketleri. Ambalajlı ürünlerin etiketinde alerjenler zaten vurgulu; işiniz onları toplamak.
- Alerjen matrisi kurun: satırlarda ürünler, sütunlarda 14 grup. Bu tablo mutfağa asılır ve menünün kaynağı olur.
- Menüye işleyin: tek bir format seçin, "içerir" satırı ya da numara anahtarı, ve bütün menüde aynı biçimi kullanın.
- Platform menülerini eşitleyin: Yemeksepeti, Trendyol Go ve Getir Yemek'teki ürün açıklamalarına aynı alerjen satırını ekleyin. Satırı açıklamanın en üstüne koyun; müşteri kaydırmadan görsün. Platform sayfalarını toparlarken menü ve sayfa revizyonu da bu satırdan başlar.
- Güncelleme disiplini koyun: tedarikçi veya reçete değiştiğinde matris ve menü aynı gün güncellenir. Tarih ve imza atılan basit bir kâğıt yeter.
Üçüncü adımı kâğıt menüde yürütmenin maliyeti, her değişiklikte yeniden basımdır. Kendi geliştirdiğimiz QR menü Menulent'te her ürünün içindekiler, alerjen ve besin değeri alanı var; matris bir kez girilir, menü ve karekod aynı anda güncellenir. Kalori bildirimi için 2027 gelmeden aynı alan kullanılır. Menünüzü ve yemek platformu sayfalarınızı birlikte ele almak isterseniz teklif formundan yazın, envanterden başlarız.
O A4 levhaya dönelim. "Personele danışın" cümlesi menünün altına inip her ürünün yanında bir "İçerir:" satırına dönüştüğünde, 2020'den beri süren yükümlülük de 2026 takvimi de tek hamlede kapanır. Kâğıt, ekran ya da karekod; araç sizin, bilgi müşterinin.
